Hvert eru stjórnvöld að fara?
Síðustu mánuði hefur oft hvarflað að mér að stjórnvöld stefni að því leynt og ljóst að stór skaða íslenskan sjávarútveg og þar með þá, sem við hann starfa með hinum ýmsu áformum sem uppi eru. Ég hef haldið í þá von að um leið og menn kynntu sér málin betur yrði skynsemin látin ráða, en hástemmdar yfirlýsingar sem gefnar voru út í aðdraganda kosninga væru látnar víkja.
Ekki get ég séð að þessi von mín ætli að rætast við lestur frumvarps til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, sem sjávarútvegsráðherra Jón Bjarnason hefur nýlega mælt fyrir á alþingi.
Í frumvarpinu kemur fram ,svo dæmi sé tekið að ráðherra ætlar að skerða geymslurétt veiðiheimilda á milli ára úr 33% í 10% á þessu ári.. Augljós tilgangur þessara hugmynda er að koma á móts við þá aðila sem hafa byggt á því að leigja til sín veiðiheimildir og þvinga núverandi handhafa veiðiheimilda til þess að leigja þær frá sér, ef þeim tekst ekki að veiða upp sínar heimildir sjálfir. Þessi áform ganga þvert á hagsmuni þeirra 230 starfsmanna FISK sem hafa lifibrauð sitt af vinnu hjá fyrirtækinu og starfsfólks fyrirtækja sem þjónusta FISK. Ekki þjóna þessi áform heldur þeim sveitarfélögum sem FISK starfar í , því fram hefur komið hjá forsvarsmönnum þeirra að t.d. útsvarstekjur sjómanna skila sér 100% hjá fyrirtækjum eins og FISK, en mun lakar hjá ýmsum öðrum aðilum svo sem strandveiðimönnum og leiguliðum í kvótakerfinu og það sama á væntanlega við um hátekjuskattinn til ríkisins.
Ég hef lagt mikla áherslu á að auka geymsluréttinn á milli ára til þess að auðvelda fyrirtækjunum að takast á við þær miklu breytingar sem verða á úthlutun veiðiheimilda á milli ára og komst í gegnum þennan mikla niðurskurð veiðiheimilda sem átt hefur sér stað síðustu ár. Á þessu fiskveiðiári sem hófst 1. september s.l. var ýsukvótinn skorinn niður um 32%, ufsinn um 23%,grálúðan um 20% og þorskurinn um rúm.6%, sem í tilfelli FISK er 2.180 tonn. Ætli bændum landsins þættu ekki lítil hyggindi í því að landbúnaðarráðherra bannaði þeim að fara með nema 10% af heyfengnum á milli ára, þó svo að útlit væri fyrir slæmt heyskaparsumar. Ætla má að sá fiskur sem fyrirtækin kjósa að veiða ári seinna en ella hafi stækkað og gefi meira af sér,auk þess að þjóna þeim verndunarsjónarmiðum sem uppi eru, öfugt við heyið sem rýrnar að gæðum við geymslu.
FISK keypti í ársbyrjun 2004 fyrirtækið Skagstrending hf. sem auglýst var til sölu. Kaupverðið að meðtöldum skuldum var á þeim tíma 4.200 milljónir, sem samsvarar 8.400 milljónum miðað við gengið í dag. Þróun helstu veiðiheimilda fyrirtækisins frá þeim tíma er eins og fram kemur í meðfylgjandi töflu:
|
Tegund |
2004 |
Úth.í dag. |
Br.í tonnum |
prósent |
|
Þorskur |
7.544 |
5.087 |
- 2.457 |
-33% |
|
ýsa |
2.743 |
2.278 |
- 465 |
-17% |
|
ufsi |
1.730 |
1.726 |
- 4 |
0% |
|
karfi |
4.325 |
3.788 |
- 537 |
-12% |
|
grálúða |
2.101 |
1.096 |
- 1.005 |
-48% |
|
úthafskarfi |
6.445 |
2.470 |
- 3.975 |
-62% |
|
þorskur,Barentshafi |
758 |
792 |
34 |
4% |
|
Samtals |
25.646 |
17.237 |
- 8.409 |
-33% |
Í krónum talið jafngildir þessi skerðing miðað við verðlag í dag tekjumissi fyrir FISK upp á 2.800 milljónir á ári og launakostnaður vegna starfsmanna er yfir 900 milljónum krónum lægri en ella.
Þessi mikla skerðing aflaheimilda stafar mest af almennum niðurskurði aflaheimilda, en einnig af tilflutningi heimilda á milli útgerðarflokka og það nýjasta, aukning línuívilnunar og nýtt strandveiðikerfi. Starfsmenn FISK hafa staðið þétt saman til sjós og lands við að takast á við þessar miklu skerðingar á veiðiheimildum fyrirtækisins og verið ákveðin í að komast í gegnum þær þrengingar sem framundan eru í þjóðlífinu. Hugmyndir ráðherra eru því eins og köld vatnsgusa fram í okkur , óskiljanlegar með öllu og ekki trúlegt að þær séu frá honum komnar.
FISK fór með talsvert af veiðiheimildum á milli ára, milli 11 og 1200 tonn af þorski, sem ákveðið var að geyma þar sem markaðir á Spáni voru mjög erfiðir síðasta vetur vegna efnahagsástands þar í landi. Fyrirtækið hefur lagt í kostnað undanfarin ár við að koma sér fyrir á þessum markaði og ekki alveg einfalt og því síður skynsamlegt að yfirgefa þennan markað þó móti blási um stundar sakir. Eins fórum við með yfir 1.000 tonn af ýsu á milli ára, þar sem reiknað var með einhverjum niðurskurði á þeirri tegund og einnig talsvert í ufsa, grálúðu og karfa.
FISK hefur starfað mjög lengi og allar aðgerðir og skipulagning miðast við að svo geti orðið áfram. Fyrirtækið hefur á að skipa hæfu starfsfólki og margt af því hefur unnið hjá fyrirtækinu svo áratugum skiptir og er það sá grunnur sem fyrirtækið byggir á.
Stjórnvöld boða miklar hækkanir og aukna skattlagningu á fyrirtæki eins og FISK, auðlindagjaldið hefur þegar hækkað um yfir 50 milljónir á milli ára, tryggingagjald mun hækka og í umræðunni eru nýjir skattar á olíuna og aðra orku.
Við þessar aðstæður eru því áform stjórnvalda að þrengja enn og aftur að þeim fyrirtækjum sem starfa í sjávarútvegi óskiljanleg með öllu, en nær væri að þessi sömu yfirvöld snéru sér að því að finna leiðir til hagsbóta fyrir þessi fyrirtæki, þannig að þau gætu tekið fullan þátt í þeirri nauðsynlegu uppbyggingu sem þarf að eiga sér stað í þjóðfélaginu á næstu mánuðum og árum.
Jón Eðvald Friðriksson
Framkvæmdastjóri FISK-Seafood hf.