Málmey 3.veiðiferð
Á sjó með Málmey
Þriðja veiðiferð ársins hófst fimmtudaginn 12 mars kl. 23:00, með því að áhöfnin mætti að frystihúsi Fisk Seafood og settist upp í rútu frá Suðurleiðum sem flutti kallana suður til Reykjavíkur en þar hafði Málmeyjan landað aflanum úr annarri veiðiferð. Veður var hið fegursta, hægviðri, tölvert frost og bjart af tungli.
Ekið var norður úr bænum um Gönguskörð og Laxárdalsheiði, svokallaðan Þverárfjallsveg áleiðis til Blönduóss. Fátt bar til tíðinda og ekið í glampandi tunglskininu í einni lotu til höfuðborgarinnar, ekki stoppað til að pissa hvað þá annað, enda allar vegasjoppur harðlokaðar um þetta leyti sólarhrings.
Eftir rúmlega þriggja tíma akstur blasti borg óttans við og innan skamms vorum við komnir um borð í okkar ágæta skip sem lá kirfilega bundið við Vogabakka í Sundahöfn. Aðalvélin var ekki komin í gang enda ekki alveg búið að skrúfa hana saman eftir gagngera viðgerð í inniverunni. Fljótlega kom þó að því að við létum úr höfn og stefnan tekin út sundin blá, fyrir Gróttu og stefnt í áttina á fræg karfamið djúpt suðvestur af Reykjanesi.
Þessi karfamið voru uppgötvuð af þjóðverjum sem stunduðu veiðar þarna á undan íslendingum og höfðu uppgötvað að karfinn væri ætur, löngu á undan okkur. Skírðu þeir þetta hafsvæði Melsahc eða Mélsekk upp á íslensku. Íslendingar litu fyrr á tímum á karfann sem baneitrað kvikindi og fleygðu honum fyrir borð í ofboði ef hann kom á færin hjá þeim . Það var reyndar ekki fyrr en kom fram undir miðja tuttugustu öld sem við fórum að veiða karfa eitthvað að ráði til útflutnings en fram að þeim tíma hafði honum ýmist hreinlega verið hent fyrir borð eða landað til bræðslu.
Þarna reyndist vera nóg af þeim rauða eða öllu heldur þeim applelsínugula. Sú tegund karfa sem þarna heldur sig kallast gullkarfi á íslensku, á latínu sebastes marinus. Þetta er fallegur fiskur nýveiddur einsog flestir fiskar af karfaætt og þykir góður matfiskur í flestum löndum utan Íslands. Vér eyjarskeggjar höfum hinsvegar aldrei lært almennilega að meta hann enda höfum við frá alda öðli haft illan bifur á flestum fiskitegundum öðrum en ýsu, þorski og lúðu þegar við veljum okkur matfisk.
Mokveiði var flesta daga og það rann á okkur nokkurskonar gullkarfaæði, (sbr. gullgrafaraæði) Er ekki að orðlengja það að við fylltum skipið á hálfum mánuði af þessum ágæta fiski og komum til hafnar á 16. degi eftir að við fórum frá Reykjavík. Svo mikið var annríkið að ekki gafst tími til að fylgjast almennilega með daglegum ótíðindum í fjölmiðlum. Svo sem ágætt að hvíla sig í nokkra daga á krepputali og spillingarfréttum úr fjármálaheiminum.
Að löndun lokinni á Sauðárkróki var landfestum sleppt og haldið á sjó að nýju. Siglt í vestur, fyrir Horn og suður með landi allt suður á Eldeyjabanka, en á Facebook hafði frést af góðum afla þar. Á leiðinni var farið í lítilsháttar hafrannsóknir á Látragrunni og Jökultungu. Góður afli fékkst á Eldeyjabanka og nú voru það uppáhaldsfiskar íslendinga, ýsa og þorskur sem rötuðu í vörpuna hjá okkur. Frændi þeirra ufsinn kom einnig nokkuð við sögu sem og fyrrnefndur gullkarfi.
Eldeyjabanki dregur nafn sitt af Eldey sem er lítil eyja eða sker um 8 mílur suður af Reykjanesi. Hún er næst landi af skerjum í skerjaklasa sem nefndur er Fuglasker eða Eldeyjar. Geirfuglasker var eitt þessara skerja en það sökk í sæ í eldsumbrotum þarna á sjávarbotni um 1830. Í Eldey er ein mesta súlubyggð í heimi og er talið að 15 - 20.000 pör verpi þarna árlega.
Eyjan var fyrst klifin 1894. Þar voru á ferðinni þrír Vestmanneyingar, þar á meðal Hjalti Jónsson sem eftir það var kallaður Eldeyjar-Hjalti, þjóðkunnur maður, síðar togaraskipstjóri og alþingismaður. Eyjan var friðuð 1940. Söngkonan geðþekka, Ellý Vilhjálms var skýrð eftir eynni, hún hét fullu nafni Henny Eldey Vilhjálmsdóttir og var frá Merkinesi í Höfnum á Reykjanesi.
Góður afli var lengst af og mikið að gera við að koma aflanum í gegn um vinnsluna. Þegar svona gengur er lítið annað í boði en að vinna og sofa. Menn vinna í sex tíma, borða, fara þreyttir í koju og eru ræstir miskunnarlaust aftur eftir sex klukkutíma til að gleypa í sig matinn áður mætt er á næstu vakt.
Þetta vaktafyrirkomulag hefur lengi verið í gildi á togurunum eða síðan 1947 þegar Alþingi setti í lög að lágmarkshvíldartími háseta skyldi vera tólf klukkustundir á sólarhring. Nokkurn tíma tók að koma þessum lögum í framkvæmd en núverandi fyrirkomulag komst á upp úr 1950. Áður giltu Vökulögin frá 1921 með sex tíma lágmarkshvíld og breyttust 1928 í átta tíma hvíld á sólarhring.
Sex tíma frívakt er ekki lengi að líða. Menn fá sér að borða og þrífa sig einsog gengur, líta jafnvel á fréttir í sjónvarpinu eða bíómynd. Algengast er að menn nái þriggja til fjögurra klukkustunda svefni á einni frívakt og þá sex til sjö stunda sundurslitnum svefni á sólarhring.
Þegar talað er um vaktaskipti til sjós er oft talað um að það sé komið "glas". Þetta er ævagamalt sjómannamál frá þeim tíma þegar stundaglas var notað til að mæla tímann um borð. Enn í dag tala margir togarasjómenn um að það sé komið glas. Eins er með hið óvinsæla orð "ræs" (komið úr ensku "rise"). Allir togarakallar kannast við þetta, hurðin á klefanum hendist upp með braki og brestum og rám karlmannsrödd öskrar RÆS. Sé klefaverji á annað borð lifandi, hendist hann upp með andfælum, glaðvaknaður með það sama.
Eftir um hálfsmánaðar veiðar á þessum slóðum tókum við okkur til og sigldum rúmlega hálfhring í kringum landið, frá Reykjanesi, norður um fyrir Horn og austur fyrir Langanes, suður með austfjörðum allt suður í Berufjarðarál. Á leiðinni var stoppað á víðkunnum ýsuslóðum og reynt að veiða þennan dynótta fisk.
Þarna suður frá er verið á veiðum í grennd við siglingaleiðir fíkniefnasmyglara og sjálfsagt að hafa augun hjá sér og fylgjast grannt með hvað kemur úr vörpunni í móttökuna. Aldrei að vita nema stressaðir smyglarar varpi einhverju af farmi sínum fyrir borð þegar styggð kemur að þeim.
Kosningarnar voru auðvitað í brennidepli um borð einsog annarsstaðar og menn skiptast í fylkingar eftir flokkum. Reyndar virtust einhverjir hafa misst af utankjörstaðakosningu áður en skipið fór á sjó en það kom ekki að sök, þjóðin kaus sér vinstri stjórn hjálparlaust. Ekkert skal fullyrt um hvort skipverjar séu almennt ánægðir með úrslitin en þessi vísa heyrðist kveðin nokkrum sinnum eftir kosningar.
Eykst nú fólki þrek og þor
þetta er gleðidagur
loksins kemur vinstra vor
vænkast allra hagur.
Gústi Mar